AKRABA EVLİLİĞİ VE RİZİKOLARI , MAHZURLARI

Aynı soydan gelen kişilerin yaptığı evliliğe akraba evliliğidenir. Akrabalık; anne soyundan gelebileceği gibi baba soyundan da gelebilir. Her ikisi de aynı derecede ehemmiyetlidir. Akraba evliliği genel olarak iki derecede incelenir: Anne veya babalarından biri kardeş olan bir çiftin yaptığı evliliklere 1. derece akraba evliliği (Kuzen Evlilikleri) denir. Büyükanne veya büyükbabalarından biri kardeş olan çiftlerin yaptığı evliliklere ise 2. derece akraba evliliği (Torun Evlilikleri) denir.

Akraba evliliği toplumumuzda bir çok başka ülkede olduğu gibi ciddi bir tıbbi meseledir. Genetik hastalıkların sıklığını negatif etkilemesi hasebiyle üzerinde ehemmiyetle durulması ve tartışılması gerekir.
Türkiye’de akraba evliliği sıklığı Hacettepe Nüfus Etüdleri Enstütüsünün 1983 seneninde yaptığı çalışmada % 21.10 olarak bildirilmiştir.

Akraba evlilikleri ne tür rizikolara yol açar?
Akraba evliliği yapanlarda ölü doğum sıklığının normal topluma göre takriben 2 kat arttığı bildirilmiştir (Normal toplumda %1.24, akraba evliliklerinde %2.14). Düşük ve ölü doğumlar beraber ele alındığında aynı artış yeniden dikkati çekmektedir (Normal toplumda %5.21, akraba evliliklerinde % 10.55). Yenidoğan kayıpları açısından bakıldığında ise %50 lik bir artış söz konusudur (Normal toplumda %10.76, akraba evliliklerinde %16.29). Ayrı olarak akraba evliliklerinde doğumsal kusurların 10 kat arttığı bildirilmektedir.

Akraba evlilikleri otozomal resesif (çekinik) ve çok etkenli irsiyet gösteren hastalıkların görülme sıklığını arttırmaktadır. Genler anne babadan çocuklara özelliklerin nakledilmesini sağlayan yapılardır. Anne babadan çocuklara aktarıldıkları içinde aynı aile içinde genler arasında benzerlik ihtimali çok yükselmektedir. Akraba evliliği ile görülme rizikosu artan hastalıklarda da her iki eşte de aynı tip bozuk genlerin olması gereklidir. Akrabalar arasında genler arasında benzerlik sıklığı arttığı için hastalıklı çocuk sahibi olma ihtimali de akrabalar arasında artmaktadır.

Anne ve babanın kan gruplarının uyuşması riziko olmadığını göstermez. Kan uyuşmazlığı ile akraba evliliğine bağlı riskler tamamiyle alakasızdır.

Özürlü (görme, duyma özrü gibi) insanların aynı özüre sahip insanlarla izdivaç etmeleri de önerilmez. Aynı özüre sahip insanlar izdivaç ederse bebekte riziko fazladır.

Akraba haneliği yapanların sıhhatli çocuğu olabilir mi?Olabilir ancak akraba evliliği yapanlarda diğer evliliklere göre riziko artmaktadır. Aileleri yanıltan en ehemmiyetli nokta, kendi aile ve etraflarında başkalarının yaptıkları akraba evliliklerinden sıhhatli çocuklar doğmasıdır. Ailenin eski gebeliklerinden sıhhatli çocukları olması daha sonraki gebeliklerdeki riziko olmadığını göstermeyeceği gibi, önceden hasta çocukları olması sıhhatli çocuklarının olmayacağını da göstermez. Bu çiftlerde hastalıkları bebek doğma rizikosu artar ancak doğan çocukların takriben %95'i tamamiyle sıhhatli olurlar. Aynı anne-babadan hem sıhhatli hem hasta çocuklar olabilir.

Akraba evliliği yapmış çiftler nasıl izlenmelidir?İlk olarak ailenin 3 kuşaklık bir aile ağacı çizilmeli ve her bir fert ile ilgili bilgi alınmalıdır. Aile ağacında rastgele bir hastalığın belirtileri tespit edirse bu vaziyetle alakalı bilgilere erişilmelidir. Ailedeki hasta ferdin tıbbi kayıtları, resimleri ve ailenin verdiği bilgiler değerlendirilmelidir. Gereği halinde alakalı dalda uzman kişilere müracaat edilmelidir. Hastalığın irsiyet kalıbına göre araştırdığımız fert için riziko hesabı yapılır. Riziko artışı varsa bu hastalığa yönelik testler tasarılanır ve test neticelerine göre ailenin gebeliklerinde riziko varsa prenatal tanı tasarılanmalıdır.
Ailede belirlenen bir riziko etkeni yoksa o toplumda sık görülen resesif hastalıklar konusunda taşıyıcılık testi yapılır. Bu ülkemiz için talessemi açısından yapılmaktadır.

Akraba evlilİğinde gebelikte takip nasıl olmalı?
Bu ailelere gebeliklerinde takip altında olmaları, gebelikte biyokimyasal tarama testi, 2. basamak USG takibi ve bebeklerinin doğduğunda değerlendirilmesi ve duyma kayıpları ve metabolik hastalıklar açısından araştırması yapılmalıdır. Normal gebeliklerde yapılan ikili, üçlü, dörtlü testler, detaylı ultrsonografi bu gebeliklerde de yapılır. İkili, üçlü, dörtlü testler akraba evliliği ile kalıtımsal geçen hastalıkları göstermez yalnızca normal gebeliklerde olduğu gibi kromozomal anomali taraması emeliyle yapılır. Akraba evliliklerinde 11-14 haftalar arasında gerektiğinde yapılan CVS (koryon villus örneklemesi) ile kimi hastalıklar saptayabilir ve bu vaziyette aile gebeliğin sonlandırılmasını isteyebilir.

Akraba evliliklerinde PGD yolu ile hastalıklı bebek riski önlenebilir:
 Bu yol ile anne ve babadan alınan yumurta ve sperm dış ortamda döllendirilerek embriyo oluşturulmaktadır. Oluşan embriyodan alınan hücre örneğinde bir takım hastalıkların varlığı araştırılır ve hastalık tespit etmeyen embriyo anne rahmine transfer edilir.